पत्रिका मात्र होइन गोरखापत्र
सवा एक शताब्दीको शिशिर वसन्त झेलेर इतिहास रचिसकेको राष्ट्रिय गौरव गोरखापत्रले अझ धेरै उकाली ओराली पार गर्दै आफ्नो अविराम यात्रालाई निरन्तरता दिइरहेको छ ।
सवा एक शताब्दीको शिशिर वसन्त झेलेर इतिहास रचिसकेको राष्ट्रिय गौरव गोरखापत्रले अझ धेरै उकाली ओराली पार गर्दै आफ्नो अविराम यात्रालाई निरन्तरता दिइरहेको छ । यस परिप्रेक्ष्यमा गोरखापत्रले आफ्नो यात्रामा पछाडि छोडिएका पाइलाहरूलाई नबिर्सीकन सावधानीपूर्वक अघि पाइला चाल्नु पर्छ किनकि कुनै पनि यात्रा चुनौती र अवसररहित हुँदैनन् । गोरखापत्र एक समाचारपत्रिका मात्र हैन, सवा एक शताब्दीको नेपाली समाजको जिउँदो साक्षी पनि हो । त्यसैले यसका विगतका पृष्ठहरू पल्टाउँदा धेरै रोचक तथ्यहरू भेटिन्छन् । समयसँगसँगै गोरखापत्रले आफूलाई कसरी परिष्कृत गर्दै लगेको छ भन्ने पनि देखिन्छ ।
विगतका केही रोचक प्रसङ्ग
कुरा सुरु गरौँ, गोरखापत्रको शीर्षनाम (मास्टहेड) बाटै । आज हामी हरेक दिन यस दैनिक अखबारको मुखपृष्ठको शीर्षनाममा सबैभन्दा ठुलो अक्षरमा ‘गोरखापत्र’ भनेर जुन रूपमा छापिएको देख्छौँ; प्रारम्भमा त्यसको रूप अर्कै थियो । विसं १९५८ वैशाख २४ मा साप्ताहिक रूपमा प्रकाशित हुँदा यसको न्वारनको नाम ‘गोर्खापत्र’ भनेर छापिएको थियो । त्यसको २५ वर्षपछि १९८३ जेठ ४ गतेको अङ्कदेखि ‘गोरखापत्र’ भनेर छापिन थाल्यो । यसो गरिनुको मुख्य कारण नेपाली भाषाको प्रयोगमा आएको क्रमिक परिमार्जन नै थियो । किनकि त्यतिखेरका अन्य लिखतहरू हेर्दा पनि ‘र’ को काम उच्चारणका आधारमा रेफ र्( ) बाट लिने गरिएको देखिन्छ । छपाइमा ‘र’ को काम रेफबाट लिने प्रचलन हटाई सग्लो ‘र’ अक्षर नै प्रयोग गर्ने नयाँ शैलीको अगुवाइ त्यतिखेर गोरखापत्रबाटै भएको हुनु पर्छ । रोचक कुरो के छ भने गोरखापत्रको मास्टहेडको कथा यत्तिमै टुङ्गिँदैन । ‘गोरखापत्र’ भनेर छापिन थालेको ७९ वर्षपछि अर्थात् २०६२ वैशाख २४ गतेदेखि फेरि पहिलेकै रूपमा ‘गोर्खापत्र’ भनेर छापिन थाल्यो । त्यति मात्र हैन; त्यसमाथि गणेश भगवान्को चित्र र ‘राष्ट्र, राष्ट्रियता, राजमुकुट र प्रजातन्त्रप्रति प्रतिबद्ध’ भनेर वाचासमेत छापिन थाल्यो । यो क्रम भने धेरै लामो चलेन । एक वर्षपछि नै २०६३ वैशाख १८ गतेदेखि फेरि ‘गोरखापत्र’ नै छापिन थाल्यो, गणेशजीको चित्र र वाचा हटाइयो । साथै धेरै लामो समयदेखि विचार पृष्ठमा सम्पादकीयको ठिकमाथि छापिने गरेको राजमुकुटको चित्र र त्यसमुनि छापिने राजाको महावाणी पनि सोही साल जेठ ३ गतेको अङ्कदेखि हटाइयो । यी सबै समय समयमा देशको राजनीतिक परिवेशमा आएका परिवर्तनका प्रभाव थिए । मास्टहेडकै सन्दर्भमा २०१४ साल वैशाखमा गोरखापत्रको माथि शिरमा गरुडको चित्र र तल नेपालका प्रख्यात धार्मिक तथा सांस्कृतिक स्थलहरू, हिमाली शृङ्खला आदि झल्कने चित्रसमेत दिइएको पाइन्छ । यो क्रम भने लामो समय चलेन ।
